آلاینده های هوا ذراتی هستند که در هوای آلوده وجود دارند و مهم ترین دلیل بوجود آمدن آن ها فعالیت های انسان می باشد. آلاینده های هوا می توانند موجب بروز انواع بیماری ها از جمله سرطان در انسان شوند. آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا 188 نوع آلاینده را تا به حال لیست کرده است و آن ها را خطرناک می داند.
ما در این مقاله به بررسی 5 تا از خطرناک ترین آلاینده های موجود در هوا می پردازیم.
آلاینده های هوا چه تاثیری بر سلامت انسان دارند؟
هر کدام از آلاینده های هوا می توانند تاثیر متفاوتی بر سلامتی انسان داشته باشند و خطرات متفاوتی دارند. به طور کلی خطرات آلاینده های هوا عبارت اند از:
- ابتلا به سرطان های مختلف
- ناباروری
- بروز بیماری های قلبی و عروقی
- آسیب رسیدن به سیستم عصبی انسان
- سرفه و خس خس سینه
- بروز نقایص مادرزادی
آلاینده ها به غیر از هوا در کجا وجود دارند؟
همانطور که می دانید مهم ترین راه رسیدن آلاینده ها به بدن انسان از طریق هوایی است که تنفس می کنیم. ولی علاوه بر هوا راه های دیگری نیز وجود دارند که عبارت اند از:
- آب: آلاینده ها معمولا در آب ها ته نشین می شوند و ما هنگامی که آب مصرف می کنیم، آن ها وارد بدن ما می شوند. یا اینکه هنگامی که ما از ماهی ها تغذیه می کنیم، آلاینده ها که در گوشت ماهی قرار دارند وارد بدن ما می شوند.
- خاک: آلاینده های بر روی خاک می نشینند و کودکان معمولا با خاک بازی می کنند و یا حتی ممکن است خاک را بخورند، بنابراین آلاینده ها از طریق خاک نیز می توانند وارد بدن انسان شوند.
آلاینده ها از چه منابعی تولید می شوند؟
بخش زیادی از آلاینده ها از منابعی مانند سوختن سوخت های فسیلی برای تولید برق، فعالیت کارخانه ها و پالایشگاه ها و فعالیت وسایل نقلیه ایجاد می شود.
انتشار مواد شیمیایی مختلف در هوا بر اثر بروز حادثه و یا حمل و نقل مواد شیمیایی نیز می تواند از منابع تولید الاینده های هوا باشد.
بخشی از آلاینده ها نیز در درون خانه تولید می شوند. مثلا با پخت و پز و یا سیگار کشیدن در درون خانه، مقدار زیادی آلاینده وارد هوای خانه می شود.
همچنین فعالیت های طبیعی مانند فوران آتشفشان و یا آتش سوزی های طبیعی می توانند مقدار زیادی آلاینده را وارد هوا کنند.
پدیده ریزگردها نیز در استان های جنوبی کشور به یکی از بزرگترین معضلات تبدیل شده است و این پدیده قطعا میزان آلاینده ها را تا حد زیادی افزایش می دهد.
خطرناک ترین آلاینده های هوا کدامند؟
تعداد بسیار زیادی آلاینده هوا وجود دارد که از بین این تعداد به 5 تا از خطرناک ترین آن ها می پردازیم:
PM2.5
ذرات PM2.5 ذراتی هستند که قطری کمتر از 2.5 میکرون یا برابر با آن دارند. شما نمی توانید ذرات PM2.5 را بدون میکروسکوپ ببینید ولی وقتی مقدار بسیار زیادی از این ذرات در هوا جمع می شوند، شما می توانید آن ها را به صورت مه ببینید.
منابع تولید ذرات PM2.5 عبارت اند از مواردی مانند سوزاندن سوخت های فسیلی برای تولید برق و یا حمل و نقل، فعالیت های صنعتی، واکنش های شیمیایی و…
در درون خانه نیز منابعی مانند سوختن گاز برای پخت و پز بیشترین PM2.5 را در هوای خانه منتشر می کنند.
اگر بخاری خانه شما به صورت اصولی نصب نشده باشد، گاز خروجی از آن ممکن است وارد هوای خانه شود و مقدار بسیار زیادی آلاینده و سموم را با خود به همراه داشته باشد.
ذرات PM2.5 چه خطری برای سلامتی انسان دارند؟
ذرات PM2.5 به دلیل اینکه اندازه کوچکی دارند به راحتی می توانند از طریق ریه انسان وارد خون شوند و مشکلات مختلفی را برای بدن بوجود بیاورند. از جمله مضرات PM2.5 برای سلامتی عبارت اند از:
- بروز انواع بیماری های قلبی مانند ایسکمیک قلبی
- بروز انواع بیماری های تنفسی
- سکته مغزی
- ابتلا به سرطان ریه
- ایجاد مشکلات پوستی
کودکان و نوزادان، سالمندان و افراد دارای بیماری های قلبی و ریوی در زمینه خطرات PM2.5 آسیب پذیرتر هستند.
سرب
سرب یک فلز سنگین است که اگر به صورت آلاینده در هوا ظاهر شود، می تواند برای سلامتی انسان خطرات زیادی را ایجاد کند. برای گروه هایی مانند کودکان و زنان باردار خطرات سرب بسیار بیشتر است.
- منابع انتشار سرب در هوا عبارت اند از موارد زیر:
- سوختن بنزین توسط خودروها
- سوختن سایر سوخت های فسیلی مانند نفت و ذغال سنگ
- بخار حاصل از رنگ، تجهیزات لوله کشی، تجهیزات لحیم کاری و…
- نشت سرب از تجهیزاتی مانند باتری های سرب اسید
سرب چه خطراتی برای سلامتی دارد؟
سرب برای سلامتی همه انسان ها مضر است ولی برای کودکان و زنان باردار خطرات بیشتری دارد.
مضرات سرب برای سلامتی کودکان عبارت اند از بروز مشکلات در رشد، مشکلات رفتاری، کاهش هوش، کاهش شنوایی، بیش فعالی و کم خونی. همچنین در موارد اندکی سرب می تواند باعث تشنج کودک و حتی مرگ او شود.
مضرات سرب برای زنان باردار عبارت اند از زایمان زودرس، افزایش خطر سقط جنین و بروز مشکلات مختلف برای سلامتی جنین. حتی مقادیر کمی از سرب نیز می تواند برای جنین خطرناک باشد، پس بهتر است تا برای پیشگیری از خطرات این آلاینده اقداماتی را انجام دهید.
تاثیرات منفی سرب برای سلامتی بزرگسالان نیز عبارات اند از بروز بیماری های قلبی و عروقی، افزایش فشار خون، کم خونی، آسیب رسیدن به کلیه ها و مختل شدن عملکرد آن ها و ناباروری در زنان و مردان.
مونوکسید کربن
مونوکسید کربن یک گاز بی رنگ و بی بو و به شدت سمی است که از سوختن ناقص سوخت های فسیلی و یا چوب بوجود می آید. در هوای بیرون نیز مهم ترین منبع تولید مونوکسید کربن فعالیت وسایل تنقلیه می باشند. مونوکسید کربن می تواند موجب بروز سرگیجه، سردرد، بی حالی و مشکلات قلبی و تنفسی شود.
عوارض جانبی مونوکسید کربن به مدت زمان قرار گرفتن در معرض این گاز و میزان غلضت آن بستگی دارد.
مونوکسید کربن گازی بسیار خطرناک است و غلضت بالای آن در هوای خانه می تواند موجب به کما رفتن و حتی مرگ شود.
دی اکسید گوگرد
دی اکسید گوگرد یک گاز بی رنگ است و توانایی بالایی در حل شدن در آب دارد. بزرگترین منبع انتشار این گاز در هوا احتراق سوخت های فسیلی می باشد. البته منابع دیگری مانند فعالیت های صنعتی و فعالیت آنشفشان ها نیز می توانند دی اکسید گوگرد را در هوا انتشار دهند.
این گاز در واکنش با بخار آب موجود در هوا ماده ای به نام سولفوریک اسید را بوجود می آورد و موجب ایجاد باران اسیدی می شود.
ازن
ازن مولکولی است که از اتصال 3 اتم اکسیژن تشکیل می شود. وجود ازن در لایه استراتوسفر جو بسیار مفید است و می تواند جلوی رسیدن نور فرابنفش به سطح زمین را بگیرد. ولی وجود این گاز در لایه تروپوسفر برای سلامتی انسان مضر است و آن را جزو آلاینده های هوا حساب می کنند.
بزرگترین منابع تولید ازن اگزوز خودرو ها و فعالیت کارخانه ها می باشند. گاز ازن به صورت مستقیم توسط این منابع تولید نمی شود، بلکه گازهایی مانند نیتروژن دی اکسید و مواد آلی فرار در اثر واکنش های شیمیایی ازن را تولید می کنند.
به عبارتی دیگر این منابع با تولید نیتروژن دی اکسید و مواد آلی فرار در تولید ازن نقش دارند.
ازن می تواند به ریه ها آسیب وارد کند. همچنین می تواند موجب بروز انواع بیماری های تنفسی از جمله آسم شود.
چند راهکار ساده برای پیشگیری از خطرات آلاینده های هوا
- استفاده از ماسک در روزهای آلوده
- استفاده از وسایل نقلیه عمومی
- تردد کمتر
- اصلاح رژیم غذایی و خوردن غذاهای سالم
- استفاده از دستگاه تصفیه هوای خانگی برای تصفیه آلاینده های درون خانه
در نتیجه می توان گفت که پنج آلاینده که در این مقاله به آن ها پرداخته شد، جزو خطرناک ترین آلاینده ها در هوا هستند و می توانند تاثیرات منفی زیادی را بر سلامتی انسان بگذارند. پس بهتر است تا شما مراقبت های لازم را جدی بگیرید، مخصوصا اگر در گروه های پر خطر هستید.
همچنین استفاده از یک دستگاه تصفیه هوا می تواند تا حد زیادی خطرات این آلاینده ها را کاهش دهد.
