تجهیزات پزشکی را با روش های مختلفی ضدعفونی می کنند. متداول ترین این روش ها عبارت اند از استفاده از دستگاه اتوکلاو، غوطه ور کردن در درون دکوباکس، حرارت دادن با دستگاه فور و…
در این مقاله به بررسی متداول ترین روش های ضدعفونی کردن تجهیزات پزشکی می پردازیم.
انواع روش های ضدعفونی تجهیزات پزشکی
هر کدام از تجهیزات پزشکی به طریقه خاصی ضدعفونی می شوند و نمی توان گفت که هر ابزاری را می توان تنها با یک روش ضدعفونی کرد. برخی از مهم ترین روش های ضدعفونی تجهیزات پزشکی عبارت اند از:
ضدعفونی با استفاده از اتیلن اکسید
استفاده از اتیلن اکسید برای تجهیزاتی که حرارت، رطوبت و یا اشعه آن ها را خراب می کند بسیار مناسب می باشد. اتیلن اکسید یک گاز بی رنگ، اشتعال زا و بسایر واکنش پذیر می باشد. بسیاری از تجهیزات پزشکی با استفاده از همین گاز ضدعفونی می شوند.
اتیلن اکسید می تواند به راحتی در داخل شیارهای وسایل نفوذ کند و باکتری ها را از بین ببرد. اتیلن اکسید با واکنش دادن با پروتئین ها و نوکلئیک اسیدهای سلول ها و تخریب آن ها، باکتری ها را از بین می برد.
اتیلن اکسید گازی سرطان زا و به شدت قابل اشتعال است، بنابراین می بایست تنها از آن در یک اتاق استریلیزاسیون کنترل شده و به صورت محدود استفاده کرد و پرسنل بیمارستان نباید با این گاز تماس مستقیم داشته باشند.
استفاده از دستگاه اتوکلاو
دستگاه اتوکلاو توانایی این را دارد که با استفاده از بخار آب و در فشار بالا تجهیزات پزشکی را استریل کند. یکی از مهم ترین مزایای استفاده از دستگاه اتوکلاو این است که این دستگاه برای از بین بردن باکتری ها بسیار موثر است و می توان ابزارهای بحرانی پزشکی را با استفاده از آن ضدعفونی نمود.
از معایب دستگاه اتوکلاو می توان به این اشاره کرد که این دستگاه به برخی از تجهیزات پزشکی آسیب وارد می کند و نمی گذارد که بتوان چند بار از آن ها استفاده کرد. برای مثال وقتی ابزارهای پلاستیکی را چند بار اتوکلاو می کنند، تغییر شکل می دهند و دیگر قابل استفاده مجدد نیستند.
استفاده از دستگاه اتوکلاو برای ضدعفونی تجهیزات پزشکی نیازمند آموزش پرسنل می باشد.
دستگاه اتوکلاو به دوروش می تواند تجهیزات پزشکی را استریل کند:
- روش جابجایی گرانشی: در این روش بخار از بالای دستگاه وارد می شود و به هوای موجود در دستگاه فشار آورده و آن را از قسمت پایین دستگاه خارج می کند.
- روش حذف دینامیکی هوا: در این روش ابتدا هوا از درون دستگاه خارج شده و در داخل دستگاه خلاء ایجاد می شود. سپس دستگاه بخار را وارد می کند و بخار به راحتی با تمام سطوح ابزارها تماس پیدا می کند. این عمل چند بار تکرار می شود تا ابزارهای پزشکی موجود در دستگاه به خوبی استریل شوند.
استفاده از پروکسید هیدروژن بخار
این روش برای استریل کردن تجهیزاتی که اتوکلاو به آن ها آسیب وارد می کند بسیار مناسب می باشد، زیرا توانایی این را دارد که در دمای پایین عمل ضدعفونی را انجام دهد. یکی دیگر از مزایای استفاده از بخار پروسکید هیدروژن این است که سرعت بیشتری نسبت به روش هایی مانند استفاده از گاز اتیلن اکسید دارد.
همچنین بخار پروکسید هیدروژن می توان به درون شیارهای و منافظ ابزارها نفوذ کند و آن قسمت ها را استریل کند.
مراکز درمانی مختلف معمولا از این گاز به جای گاز اتیلن اکسید استفاده می کنند، زیرا بخار پروکسید هیدروژن خطر کمتری نسبت به گاز اتیلن اکسید دارد.
غوطه ور کردن در محلول های ضدعفونی کننده
یکی از روش های ساده و موثر برای ضدعفونی کردن تجهیزات و لوازم پزشکی غوطه ور کردن آن ها در محلول ضدعفونی کننده می باشد. در این روش معمولا از ابزارهای غوطه وری استفاده می شود. یکی از این ابزارها دکوباکس می باشد که استفاده از آن نیز بسیار راحت می باشد.
نوع محلولی که برای غوطه وری مورد استفاده قرار می گیرد با توجه به عواملی مانند نوع ابزار، میزان آلودگی ها و… می تواند متفاوت باشد.
استریل کردن با استفاده از هوای داغ
با استفاده از دستگاهی به نام فور می توان با هوای داغ تجهیزات پزشکی را استریل کرد. هوای داغ می تواند تمامی میکروارگانیسم های موجود بر روی سطوح ابزارها را از بین ببرد. از مزایای استریل کردن با هوای داغ می توان به هزینه کم آن اشاره کرد.
از معایب آن نیز می توان به این اشاره کرد که هوای داغ نمی تواند به تمام منافذ و شیارهای موجود بر روی ابزارها نفوذ کند. همچنین زمان استریل آن نیز طولانی می باشد. زمانی که طول می کشد تا تجهیزات توسط این دستگاه استریل شوند با توجه به نوع تجهیزات متفاوت می باشد و چیزی حدود 60 الی 120 دقیقه می باشد.
همچنین نمی توان با روش های ساده ای مانند شست و شو یا پاک کردن با دستمال کاغذی ابزارهای پزشکی را ضدعفونی کرد، زیرا هنوز هم آلودگی های زیادی بر روی ابزارها می ماند.
اهمیت ضدعفونی کردن تجهیزات پزشکی
در بیمارستان ها و مراکز درمانی، هر روزه از ابزارهای مختلفی استفاده می شود که برخی از این ابزارها یک بار مصرف نیستند و از آن ها برای درمان چندین بیمار مختلف استفاده می گردد. پس از هر بار استفاده از یک ابزار، باکتری ها و ویروس های زیادی بر روی سطح آن قرار می گیرند که می بایست همه یا اکثر آن ها را از بین بروند تا به سایر بیماران یا حتی پرسنل انتقال پیدا نکنند.
علاوه بر بحث سلامت بیماران و پرسنل، ضدعفونی تجهیزات پزشکی موجب جلوگیری از آسیب به ابزارها نیز می شود و طول عمر آن ها را افزایش می دهد. زیرا وجود کثیفی بر روی ابزارها موجب خوردگی و زنگ زدگی آن ها می شود.
پس در اینجا ضدعفونی کردن تجهیزات پزشکی بسیار اهمیت پیدا می کند و پرسنل بیمارستان باید بعد از هر با استفاده از یک وسیله، حتما آن را ضدعفونی کنند.
تفاوت ضدعفونی کردن و استریل کردن
برخی از افراد تصور می کنند که دو واژه ضدعفونی کردن و استریل کردن یک معنی را می دهند و هر دو به یک عمل اشاره دارند، در صورتی که این اشتباه است.
استریل کردن یعنی از بین بردن تمام موجوداتی که بر روی یک وسیله قرار دارند از جمله باکتری ها، ویروس ها، قارچ ها و…
ضدعفونی کردن به معنی این است که تعداد میکروارگانیسم های موجود بر روی یک وسیله را کاهش دهیم به طوری که سلامتی بیمار را با خطر مواجه نکنند.
انواع تجهیزات پزشکی با توجه به میزان تماس با بافت های بدن
هرچه یک وسیله پزشکی تماس عمیق تری با بافت های بدن داشته باشد، ضدعفونی و یا استریل کردن آن از اهمیت بالاتری برخوردار می باشد. تجهیزات پزشکی با توجه به سطح تماسی که با بدن دارند به سه دسته تقسیم می شوند که عبارت اند از:
- تجهیزات پزشکی بحرانی: تجهیزات پزشکی بحرانی تجهیزاتی هستند که به صورت عمیق با بافت های بدن در ارتباط هستند. اگر این تجهیزات به خوبی استریل نشوند، احتمال بالایی دارد که بیماری به بدن بیمار انتقال پیدا کند. ابزارهای جراحی جزو تجهیزات بحرانی محسوب می شوند.
- تجهیزات پزشکی نیمه بحرانی: این تجهیزات با مخاط تماس دارند و از جمله آن ها می توان تجهیزاتی مانند ابزارهای دندانپزشکی و آندوسکوپ ها را نام برد. تجهیزات نیمه بحرانی باید به خوبی ضدعفونی شوند.
- تجهیزات پزشکی غیر بحرانی: این تجهیزات با پوست سالم بیمار و یا محیط اطراف او تماس دارند. ابزارهایی مانند گوشی های پزشکی جزو تجهیزات پزشکی غیر بحرانی به حساب می آیند. ضدعفونی کردن تجهیزات غیر بحرانی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است ولی برای ضدعفونی کردن آن ها نیاز نیست به اندازه تجهیزات بحرانی و نیمه بحرانی حساسیت نشان بدهید.
