استریل کردن یعنی از بین بردن تمام میکروارگانیسم ها. در حالی که ضدعفونی کردن یعنی از بین بردن میکروارگانیسم های خطرناک موجود بر روی اشیاء یا سطوح بی جان.
بیایید هر کدام از این دو مورد را به صورت جداگانه شرح بدهیم:
استریل کردن یعنی چه؟
استریل کردن یعنی از بین بردن تمام میکروارگانیسم های موجود بر روی یک ابزار و یا یک سطح. در استریلیزاسیون حتی میکروارگانیسم هایی که خطری ندارند هم از بین می روند. فرایند استریلیزاسیون معمولا در مکان هایی مانند بیمارستان ها و توسط اشخاص آموزش دیده انجام می شود.
استریلیزاسیون برای تجهیزاتی که به صورت مستقیم با بافت های بدن انسان در تماس هستند مناسب است. برای مثال تجهیزاتی مانند ابزارهای پزشکی و جراحی.
رایج ترین روش های استریلیزاسیون عبارت اند از موارد زیر:
- استریلیزاسیون با دستگاه اتوکلاو: استفاده از بخار تحت فشار جهت از بین بردن میکروارگانیسم ها.
- استفاده از دستگاه فور: از بین بردن میکروارگانسم ها با دمای بالا در شرایط خشک.
- استفاده از گاز اتیلن اکسید
- استفاده از اشعه گاما
- استفاده از روش فیلتراسیون: عبور دادن مایعات یا گازها از یک فیلتر بسیار ریز که می تواند میکروارگانیسم ها را جدا کند.
چه فاکتورهایی در اثربخشی روش های استریلیزاسیون تاثیر دارند؟
- نوع و تعداد میکروارگانیسم های موجود بر روی سطح ابزار: برخی از میکروارگانیسم هایی که بر روی ابزارهای پزشکی قرار دارند نسبت به سایرین مقاوم تر هستند.
- نحوه طراحی ابزار مورد نظر: اگر ابزار پزشکی ای که دارید آن را استریل می کنید، دارای منافظ و شیارهایی در سطح خود باشد، میکروارگانیسم ها در این منافظ محافظت می شوند و برخی از دستگاه های استریل کننده نمی توانند آن ها را از بین ببرند.
- ضدعفونی کردن خود دستگاه استریل کننده: اگر دستگاهی که عمل استریلیزاسیون را انجام می دهد، به درستی ضدعفونی نشود، نمی توانید با آن ابزارهای پزشکی را به خوبی استریل کنید.
توجه: روش های استریلیزاسیون بسیار پیچیده هستند و خطراتی را نیز به همراه دارند، پس این روش ها باید فقط توسط افراد متخصص انجام شوند و افرادی که در این زمینه آموزش ندیده و تخصصی ندارند هرگز نباید این روش ها را به کار ببندند.
همچنین با توجه به گفته دفتر ایمنی تحقیقات دانشگاه جرج واشنگتن در این مطلب:
All personnel using autoclaves must be adequately trained by their PI or lab manager. Never allow untrained personnel to operate an autoclave.
ترجمه: همه پرسنلی که از دستگاه اتوکلاو استفاده می کنند، باید به طور مناسب توسط مدیر و یا سرپرست تحقیق خود آموزش دیده باشند. هرگز به پرسنل آموزش ندیده اجازه استفاده از دستگاه اتوکلاو را ندهید.
ضدعفونی کردن یعنی چه؟
ضدعفونی کردن فرایندی است که در آن میکروارگانیسم های خطرناک از بین می روند. بر خلاف استریل کردن، ضدعفونی کردن تمام میکروارگانیسم ها را از بین نمی برد و فقط تعداد آن ها را کاهش می دهد تا خطری برای انسان ایجاد نکنند.
همچنین رایج ترین روش های فرایند ضدعفونی شامل موارد زیر می شوند:
- استفاده از ضدعفونی کننده های شیمیایی: برای مثال استفاده از موادی مانند الکل، هیدروژن پروکسید و…
- استفاده از امواج UV
- استفاده از حرارت خشک یا حرارت مرطوب برای ضدعفونی
شباهت بین فرایند استریلیزاسیون و ضدعفونی کردن
ویژگی های مشترک ضدعفونی کردن و استریل کردن عبارت اند از:
- از هر دوی این روش ها برای ضدعفونی کردن ابزارها و یا سطوح استفاده می گردد.
- هم در فرایند استریل کردن و هم در فرایند ضدعفونی کردن بیشتر میکروارگانیسم های خطرناک نابود می شوند.
استریل کردن و ضدعفونی کردن چه تفاوت هایی دارند؟
- هدف استریل کردن این است که تمام اشکال حیات از جمله میکروب ها، قارچ ها، ویروس ها و… از بین بروند اما هدف ضدعفونی کردن این است که تنها عوامل میکروبی خطر آفرین از بین بروند.
- استریل کردن هیچ شدت خاصی ندارد، یعنی یک وسیله یا استریل است و یا استریل نیست. در صورتی که ضدعفونی کردن شدت های متفاوتی دارد. مثلا استفاده از یک محلول ضدعفونی کننده قوی مانند گلوتارآلدئید در مقایسه با الکل تعداد بسیار بیشتری از میکروارگانیسم ها را از بین می برد.
- از فرایند استریلیزاسیون برای پردازش ابزارهای بحرانی استفاده می گردد، در حالی که از ضدعفونی کردن برای پردازش ابزارهای نیمه بحرانی و غیر بحرانی استفاده می شود.
- در استریلیزاسیون از روش هایی مانند دستگاه اتوکلاو، دستگاه فور، گاز استریل و… استفاده می کنند اما در ضدعفونی کردن از روش هایی مانند محلول های ضدعفونی کننده، اشعه UV و… استفاده می شود.
تمیز کردن چیست؟
تمیز کردن یعنی حذف آلودگی های ظاهری از روی سطح ابزارهای پزشکی یا دندانپزشکی. ابزارهای آلوده را قبل از ضدعفونی و یا استریل کردن، تمیز می کنند. برای تمیز کردن ابزارها آن ها را در زیر شیر آب قرار داده و با استفاده از یک فرچه آلودگی های ظاهری را از بین می برند.
گندزدایی یعنی چه؟
ضدعفونی کردن شامل فرایند های تمیز کردن و گندزدایی می شود. گندزدایی پس از تمیز کردن ابزارها انجام می شود و در آن با استفاده از مواد شیمیایی میکروارگانیسم های موجود بر روی سطح ابزارها را از بین می برند.
در نتیجه می توان گفت که استریل کردن یعنی از بین بردن تمامی عوامل حیاط و میکروارگانیسم های موجود بر روی ابزارها در حالی که ضدعفونی کردن به معنی از بین بردن میکروارگانیسم های خطرناک می باشد.
